Corporaties oneens met EU-beschikking

Jarenlang overleg tussen de Nederlandse overheid en de Europese Commissie omtrent (vormen van) staatssteun aan woningcorporaties (‘woco’s) heeft op 15 december 2009 geresulteerd in een beschikking van de Europese Commissie (E 2/205 en N 642/2009). In deze beschikking wordt uiteengezet onder welke voorwaarden aan woco's staatssteun mag worden verleend die verenigbaar is met de staatssteunregels voor Diensten van Algemeen Economisch Belang (DAEB), waarbij wordt ingegaan op zowel bestaande als nieuwe maatregelen. Een aanzienlijk aantal (134) woco’s voorziet grote problemen als gevolg van deze beschikking, onder meer voor de huishoudens met een bescheiden middeninkomen die niet langer in aanmerking komen voor een sociale huurwoning, maar waarvoor een koopwoning financieel gezien een brug te ver is. Deze woco’s hebben inmiddels bezwaar gemaakt tegen de beschikking.

Volgens de Commissie zijn verschillende maatregelen aan te merken als staatssteun:

• staatsgaranties door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) voor door woco’s af te sluiten leningen;
• steun van het Centraal Fonds Huisvesting (CFH) in de vorm van reguliere projectsteun en rationalisatiesteun;
• de verkoop van grond door decentrale overheden onder de marktprijs;
• de mogelijkheid voor woco’s om te lenen van de Bank Nederlandse Gemeenten.

Na het verzoek van de Europese Commissie aan de Nederlandse overheid om de financiering van woco’s in overeenstemming met de regels voor staatssteun te brengen, heeft Nederland daarop een pakket aan maatregelen voorgesteld, dat door de Commissie in de beschikking van december 2009 is geaccepteerd:

• invoering van de ‘90-10 eis’: een woco wordt verplicht minimaal 90% van haar woningen te verhuren aan burgers die op het moment van toewijzing van de woning een jaarlijks belastbaar inkomen hebben van maximaal € 33.000,-; de maximale huur mag niet hoger zijn dan € 647,53. Hierop zal in eerste instantie door het CFH worden toegezien, vanaf 2011 zal dit toezicht worden uitgevoerd door een nieuwe toezichtautoriteit;
• steun voor infrastructuur is alleen dan toelaatbaar, wanneer deze infrastructuur direct verbonden is met de sociale huisvesting of het maatschappelijk vastgoed;
• staatssteun mag alleen worden gegeven voor de ontwikkeling van maatschappelijk vastgoed in gevallen die in de beschikking nader worden gedefinieerd, op voorwaarde dat de steun beperkt is tot de minimale noodzakelijke bijdrage, dat het maatschappelijk vastgoed tegen een lagere dan marktconforme prijs aan de gebruikers wordt verhuurd, en dat de werken door de woco’s worden aanbesteed. Een “commerciële plint” wordt niet als maatschappelijk vastgoed aangemerkt en komt dus ook niet voor steun in aanmerking. Woco’s dienen hun sociale en commerciële activiteiten gescheiden te administreren, conform de in hoofdstuk 3a Mededingingswet geïmplementeerde transparantierichtlijn. 

In de beschikking van 15 december 2009  gaat de Europese Commissie ook in op de nieuwe door Nederland gemelde steunmaatregel voor woco's: de bijzondere projectsteun voor 40 in het besluit-CFV genoemde wijken. De Commissie heeft zich akkoord verklaard met deze steunmaatregel mits de steun wordt aangewend voor:

• de bouw en verhuur van woningen voor burgers met een jaarlijks belastbaar inkomen van maximaal € 33.000,-, en waarvan de huur maximaal € 647,53 bedraagt;
  of
• de bouw en verhuur van maatschappelijk vastgoed. 

De woco’s die aanzienlijke nadelige gevolgen van de beschikking voorzien en bezwaar hebben gemaakt tegen de beschikking van de Europese Commissie, zijn van mening dat de Europese Commissie haar bevoegdheden overschrijdt bij de eis aan de Nederlandse Staat om de doelgroep voor sociale huurwoningen te verkleinen. Ook houdt de Commissie volgens hen geen, althans onvoldoende, rekening met een aantal relevante aspecten die typerend zijn voor het Nederlandse corporatiebestel. Ook vanuit het Europese Parlement zijn inmiddels (door de sociaal-democraten) vragen gesteld aan de Commissie over de beschikking. Daarbij is gewezen op Protocol nr 9 bij het Verdrag van Lissabon, waarin de essentiële rol en de ruime bevoegdheid wordt erkend van de nationale, regionale en lokale autoriteiten om diensten van algemeen economisch belang, waaronder sociale huisvesting, te organiseren op een manier die zoveel mogelijk in overeenstemming is met de behoeften van de gebruikers. Een reactie van de Commissie zal, naar het zich laat aanzien, nog de nodige tijd op zich laten wachten.

Ter uitvoering van deze beschikking zou in eerste instantie per 1 oktober 2010 een ministeriële regeling worden ingevoerd die onder meer inhoudt dat woningcorporaties vanaf 2011, 90% van de sociale huurwoningen moeten toewijzen aan huishoudens die minder dan €.33.000 per jaar verdienen. Als gevolg van de motie Karabulut van 1 juli 2010 heeft Minister van Middelkoop echter de invoering van deze regeling met 3 maanden uitgesteld tot 1 januari 2011, zo volgt uit de brief van de Minister d.d. 31 augustus jl.
 
Voor de Vereniging van Woningcorporaties Aedes, de Nederlandse Woonbond en de VNG gaat dit uitstel niet ver genoeg. Zij stellen dat het per 1 januari 2011 uitvoeren van de Europese regels rampzalige gevolgen zal hebben voor onder meer de mobiliteit op de woningmarkt en dat daarom overleg moet worden gevoerd met de Europese Commissie over een meer verantwoorde wijze van uitvoering geven aan de EU beschikking.
Naar aanleiding van een brandbrief van Aedes, de Woonbond en VNG aan de Tweede Kamer, heeft de Tweede Kamer commissie WWI inmiddels overleg gevoerd met diverse deskundigen omtrent de consequenties van de voorgestelde ministeriële regeling. De uitkomsten van deze bespreking worden betrokken bij het voor 28 oktober a.s. geplande overleg met minister Donner van Binnenlandse Zaken.

Door: mr. M.E.W.M. Pals-Reiniers - september 2010

Contactpersonen: mr. M.E.W.M. Pals-Reiniers  en mr. C.J. M. Weebers-Vrenken, MRE